NHÌN TÁC PHẨM “ SỢI XÍCH” TỪ BẢN NĂNG NHÂN TÍNH
Báo chí và các bloggers đang hè nhau đánh tác phẩm “Sợi Xích” của Lê Kiều Như tơi bời hoa lá. Tôi có nói với một người bạn trên mạng là tôi chưa có ý kiến vì chưa đọc được tác phẩm này. Và may mắn hôm nay tôi vào được mạng còn in trọn tác phẩm này trước khi bị đánh sập, nếu điều đó sẽ xảy ra.
Tôi muốn đọc chính tác phẩm trước khi đưa ra lời phê bình thay vì thấy nhiều người đồng loạt trích đoạn để lên án hay viện cớ vào đời tư và nghề nghiệp của tác giả để đả kích. Thú thật, tôi không mấy thiện cảm với lối phê bình định kiến này. Do vậy, nhận xét của tôi bám vào cấu trúc và ý nghĩa của chính tác phẩm, của toàn bộ tác phẩm và trong nhởn quan của riêng tôi, với tư cách là một độc giả.
Về văn phong, nhiều người cho rằng đây là tác phẩm đầu tay của một người hành nghề mà xã hội không mấy thiện cảm , lại đi tập tành viết văn. Văn phong dở ẹt.
Theo tôi, càng không nên liên kết đời tư của tác giả với tác phẩm, nếu là một độc giả có tư cách. Chẳng hạn như rất nhiều người nói về bất lực sinh lý của Trịnh Công Sơn để hạ gục nhạc phẩm của ông. Họ làm một chuyện đáng phỉ nhổ đối với một nhạc sĩ tài hoa đã góp công cho đời quá nhiều. Cách phê phán này càng bôi nhọ cho người phê phán chớ không dập tắt được những dòng nhạc bất hủ của Trịnh Công Sơn.
Do vậy và ngược lại, tôi thấy Kiều Như viết rất hay. Văn trau chuốt, gợi cảm. Biết đặt tín hiệu dự báo, thắt gút và cách mở gút. Hình tượng chọn lọc., sáng tạo. Vượt lối viết kể chuyện kinh điển. Không trùng lập nhàm chán.Thậm chí còn hay hơn một số nhà văn chuyên nghiệp mà tôi đã từng đọc.
Trọng tâm của nhiều người là đả kích tác phẩm thuộc loại dâm thư, chỉ mô tả cảnh ái ân, không phải là một tác phẩm có giá trị văn chương hay nhân văn. Sao vậy cà?
Điều này làm tôi hết sức ngạc nhiên. Và càng ngạc nhiên hơn khi các cấp có thẩm quyền mang ra tranh cãi, vừa cho xuất bản lại vừa cấm phát hành.
Tôi nghĩ, nếu là một tác phẩm đồi trụy thì Kiều Như thất bại và thua xa một vài truyện chuyền tay đọc lén trong nước hay các truyện sex nước ngoài.
Rõ thật “Sợi Xích” là một tác phẩm có vài đoạn mô tả cảnh ái ân nhưng ý nghĩa không phải chỉ dừng lại đây để khêu gợi tình dục mà tổng thể là đi vào nghịch lý trớ trêu của bản năng nhân tính mà con người phải gánh chịu và chống trả.
Vì tôi phê bình tác phẩm ở góc độ giá trị bản năng nhân tính nên tôi xin mạn phép được đề cập sơ lược đến vài lý thuyết về bản năng sinh tồn này từ các triết gia và các nhà tâm lý học kinh điển mà cho tới nay các cuộc nghiên cứu ngày càng mở rộng và ứng dụng vào nhiều lãnh vực khoa học nhân văn khác nhau như tâm lý trị liệu pháp, hành vi học [behaviorism], giáo dục học, phê bình văn học, các trường phái nghệ thuật [vẽ họa, phim ảnh] văn học v.v…
Bản năng sinh tồn rất đa dạng, nhưng tôi chỉ trích ra vài học thuyết có liên quan đến góc độ đánh giá tác phẩm này thôi.
LIBIDO: Bản năng dục tính [ Sigmund Freud] đòi hỏi mù quáng và ngự trị hầu hết trong khát vọng con người. Vì Super-ego [ siêu ngã] và đạo dức xã hội cản trở nên đôi khi nó được Ego [ Ngã] cho phép giải tỏa bằng những dạng đạo đức xã hội chấp nhận. Thí dụ: khiêu vũ , các trò chơi , kịch nghệ và các dạng nghệ thuật khác, kể cả thăng hóa trong tôn giáo. Bản năng dục tính thực chất có hai dạng : Sadism [ Bạo dâm] tìm khoái lạc bằng cách hành hạ người khác phái và Masochism [ Khoái lạc khi được người khác chiều chuộng hay hành hạ mình.] Trong tâm lý bệnh học, bác sĩ thường phân biệt giữa người bình thường và người bất thường căn cứ vào LƯỢNG chớ không phải CHẤT. Nghĩa là, phàm là con người thi ai cũng có chút ít Sadism và Masochism. Nhưng người có số lượng quá vượt trội ở một trong hai yếu tố này thì trở thành kẻ bất thường.
Bản năng trấn áp [ La volonte de la puissance] là bản năng muốn áp đảo, muốn chiến thắng, muốn có uy quyền hơn người khác để đạt được khát vọng của mình.[Học thuyết của Carl Gustav JUNG] Thí dụ trong một cơ quan có một anh phó thủ trưởng lúc nào cũng chê anh thủ trưởng bất tài. Thậm chí anh ta có tật làm đơn thưa gởi khắp nơi. Nhưng nếu cho anh ta lên làm thủ trưởng thì cơ quan tanh bành vì anh ta không có tài lãnh đạo.
Bản năng thích nghi và thích ứng [Assimilation and Accommodation- Học thuyết của PIAGET] : khi hoàn cảnh sống “ mềm” thì con người sắp xếp hay phá vỡ nó để đáp ứng cho bản năng sinh tồn. Ngược lại, khi hoàn cảnh sống “rắn”, con người phải tìm cách nuông chiều theo nó để sinh tồn. Giống như người căng bườm chạy gió ngược.
Trong lãnh vực chuyên sâu, người ta thường dùng Test để đo hay chẩn đoán rối loạn bản năng nội tâm và cho lời khuyên hay chọn cách trị liệu. Hai test thường dùng là những xấp hình của
Trở lại tác phẩm “Sợi Xích”, nhân vật chính là Hồng, một cô bé mồ côi sống trong cô nhi viện, có nhan sắc, học và sau đi dạy đàn piano. Cần phải biết trẻ mồ côi thường hay bị chấn sang [ trauma] về tình thương từ tuổi thơ nên khát vọng được thương yêu và có được một người chồng, một mái ấm gia đình hạnh phúc là khát vọng mạnh mẽ hơn các cô gái bình thường khác.
Hồng tò mò nhìn trộm một cậu đang tắm ở truồng và chứng nghiệm cô bạn Loan bị tình nhân xâm hại rồi hất hủi. Tất cả đều đánh thức bản năng dục tính của người con gái mới lớn. Nhưng Hồng cố dằn nén , vượt qua để dành sự trong trắng của đời mình cho người chồng tương lai.
Tất cả đều vỡ mộng khi Hồng lấy Tuấn. Một anh chàng đẹp trai, khá giả , rất thương yêu vợ nhưng bị bịnh bất lực sinh lý mặc dù có dùng thuốc viagra. Mất thăng bằng trong libido khiến nhiều người phải ly hôn. Nhưng tác giả dừng lại và triễn khai cuộc sống bất bình thường này nên dễ bị qui chụp đây là một dâm thư.Mà thực ra, không có đoạn nào trong tác phẩm chỉ dạy hay hướng dẫn technique d’accouplement như một số truyện dâm thư cả.Không có chỗ nào loạn luân hay vô đạo dức hết. Kẻ kết tội nhân danh đạo dức xã hội thì cũng nên nhìn lại chính mình. Khi là con người, anh chắc chắn mình không có một trong những bản năng thiên phú ấy không? Nếu có, thì anh đang lên án chính anh đấy. Hay anh là một thánh nhân. Anh không còn và không phải là người nữa.
Toàn bộ tác phẩm phơi bày tấn bi kịch của đôi vợ chồng bị mất thăng bằng về bản năng dục tính . Ý nghĩa hay nhất của tác phẩm là họ cố gắng vượt qua , họ ra sức chống lại cấu tạo thiên phú của con người, họ “chỏi” Trời. Và sau cùng họ đành chịu thua.Tuấn ra sức chống lại số phận bịnh tật mà anh không bao giờ muốn. Hồng nỗ lực dằn nén dục tính thiên phú và hy vọng sẽ có ngày cảm hóa được chồng mình. Nhưng sau cùng họ đều thất bại.
Tuấn yêu Hông như yêu một pho tượng mỹ nhân. Hình tượng chiếc áo ngủ màu trắng mà anh ta buộc Hồng phải mặc mỗi đêm là biểu tượng một cô gái trinh nguyên, phải là như thế, suốt đời bên anh ta. Tuấn ghen tương với bạn bè đến nhà, không muốn cho vợ đi làm hay giao tiếp với người khác phái ngoài xã hội. Anh muốn chiếm hữu một linh tượng tình yêu trong ngần. Một thứ tình yêu đi ngược lại tạo hóa ban tặng cho con người. Anh biết thế, nên vừa thương yêu vừa bạo tàn , vừa làm khổ chính mình, vừa làm khổ người mình yêu[ masochism and sadism] Sống trong hai đỉnh của nghịch lý. Tổng hợp nó lại bằng mọi cách. Cốt chỉ đạt được ý nguyện giữ Hồng mãi là pho tượng trong trắng như chiếc áo màu trắng mà anh đê mê ái mộ.
Tuấn dùng bản năng trấn áp để giữ Hồng và không muốn Hồng bỏ mình ra đi như một số tình nhân trước. Tuấn yêu Hồng thật lòng . Lúc nào cũng quan tâm, chăm sóc nàng. Nhưng những chiếc bánh “ darling cake” ngọt ngào tự tay Tuấn nướng cho Hồng ăn không thể nào thay thế được khao khát bản năng tình dục của con người, vì, trong tình yêu con người đòi hỏi trìu mến lẫn tình dục.Hồng trân trọng hương thơm của “ darling cake” do chính chồng mình làm. Nhưng dần dà nàng nghe ra đó là mùi khó chịu. Đó chỉ là “hương” nhưng thiếu “vị” của yêu đương.Tình yêu của Tuấn là dạng tình yêu tôn thờ hoang tưởng, là loại amour platonique trước một hình hài có thật trước mắt mình, trong vòng tay mình.Là một bài toán đố chỉ đưa ra điều kiện cần nhưng thiếu hẳn điều kiện đủ nên không giải được.Hồng phải bảo vệ hạnh phúc bằng thích nghi lẫn thích ứng. Nàng ăn mặc khêu gợi , nấu những món ăn bỗ dương để trợ lực cho chồng. Và ngược lại, đôi khi nàng tấn công hoặc bỏ nhà ra đi vì bản năng sinh tồn bị hụt hẩng.
Hành vi dùng sextoy để mong thỏa mãn được libido cho Hồng là bước đường cùng của đam mê chiếm hữu và gây cho nàng một phản cảm kinh tởm nhất, một tâm trạng hết sức tuyệt vọng . Rõ thật, không còn mong đợi gì nữa, cho dù rất mong manh - ái ân từ người chồng.
Tàn nhẫn nhất và khổ tâm nhất là khi Tuấn trổi dậy bản năng trấn áp. dùng sợi dây xích trói chân Hồng lại, nhốt nàng trong phòng. Để được gì? Giữ mãi hình tượng trinh nguyên như anh mong đơi chăng? Không. Hồng chỉ còn là một thân xác tiều tụy đã bị Tuấn cởi mất chiếc áo trắng trong bối cảnh phản tự nhiên. Trói người, nhưng không trói được bản năng trời sinh ra con người. Tuấn đã thất bại cả hai: Dung nhan và chiếm hữu. Vì, sau cùng Hồng vẫn ngoại tình với chàng trai lẻn vào phòng trong tình huống vẫn còn mang “ sợi xích”. Một sợi dây níu kéo nàng hãy ở lại mãi mãi với pho tượng người và đầu bên kia là vùng vẫy để được hiện thân làm người đầy khao khát chớ không phải là một pho tượng đẹp vô cảm, không hồn.
Tôi không thích những hình ảnh cóp nhặt có tính cách nhằm lôi cuốn độc giả của Kiều Như, nhưng chính bản thân tác phẩm nói lên được những ý nghĩa và giá trị vượt lên trên chính nó. Đọc “ Sợi Xích”, tôi liên tưởng đến tác phẩm “L’home révolté” của Albert Camus, đến phim “ Sheriff” [ Chiếc sừng dê] đoạt giải Oscar của
Xin choàng một vòng hoa bất tử lên con người thất bại trong ngoan cường .
Bài liên quan:
Sợi xích (Lê Kiều Như) chương 1
Sợi xích (Lê Kiều Như) chương 2
Sợi xích (Lê Kiều Như) chương 3
Sợi xích (Lê Kiều Như) chương 4
Màu chữ đọc nhức mắt bạn hiền ơi.
Trả lờiXóa